Në një kohë kur besimi i publikut ndaj institucioneve të drejtësisë vazhdon të jetë një sfidë e rëndësishme për shtetin shqiptar, ekzistenca e institucioneve që arrijnë të ndërtojnë autoritet mbi bazën e profesionalizmit, integritetit dhe korrektësisë merr një vlerë të veçantë. Në këtë kontekst, Inspektori i Lartë i Drejtësisë (ILD) është shndërruar në një nga institucionet që ka arritur të krijojë një profil të dallueshëm, duke vendosur standarde të reja në ushtrimin e kompetencave të tij kushtetuese dhe ligjore.
Të dhënat periodike të veprimtarisë së Inspektorit të Lartë të Drejtësisë flasin qartë për qëndrueshmërinë e një institucioni që, përmes profesionalizmit dhe integritetit, ka arritur të vendosë standarde të reja të përgjegjshmërisë dhe besueshmërisë publike. Ai përbën një mundësi për të reflektuar mbi rezultatet konkrete të një institucioni që, në një periudhë relativisht të shkurtër, ka dëshmuar se funksionimi i drejtë dhe i paanshëm i mekanizmave të përgjegjshmërisë në sistemin e drejtësisë është jo vetëm i mundur, por edhe i domosdoshëm.
Shifrat flasin vetë. Pas çdo statistike mbi ankesat e trajtuara, hetimet disiplinore të kryera apo procedimet e përfunduara, qëndron një punë e gjatë profesionale, e ndërtuar mbi respektimin rigoroz të ligjit dhe të garancive procedurale. Në një fushë kaq të ndjeshme si disiplinimi i magjistratëve, ku çdo vendimmarrje ndikon drejtpërdrejt jo vetëm mbi individin, por edhe mbi besimin e qytetarëve tek drejtësia, maturia, objektiviteti dhe integriteti janë kushte të panegociueshme.
Ajo që e bën të veçantë punën e Inspektorit të Lartë të Drejtësisë nuk është vetëm numri i çështjeve të trajtuara, por mënyra se si ky institucion ka ndërtuar një kulturë të re institucionale. Një kulturë që mbështetet tek profesionalizmi dhe jo tek protagonizmi; tek zbatimi i ligjit dhe jo tek perceptimet; tek standardi dhe jo tek rasti i veçuar. Në një realitet ku shpeshherë institucionet gjykohen më shumë për zhurmën sesa për substancën, ILD ka zgjedhur rrugën më të vështirë: atë të punës së heshtur, por të qëndrueshme.
Nuk është rastësi që puna e këtij institucioni ka gjetur vlerësim edhe në raportet dhe analizat e partnerëve ndërkombëtarë që kanë mbështetur reformën në drejtësi në Shqipëri. Përfaqësues të Bashkimit Evropian dhe organizmave ndërkombëtarë kanë theksuar vazhdimisht rëndësinë e funksionimit efektiv të mekanizmave të përgjegjshmërisë brenda sistemit të drejtësisë, duke e konsideruar këtë si një element thelbësor për konsolidimin e shtetit të së drejtës dhe forcimin e besimit publik. Në këtë kuadër, çdo progres i arritur nga ILD përbën një kontribut të drejtpërdrejtë në suksesin e reformës në drejtësi.
Sigurisht, asnjë institucion nuk është i përsosur dhe asnjë proces reformues nuk mund të konsiderohet i përfunduar. Sfida të reja do të vazhdojnë të shfaqen, ndërsa pritshmëritë e publikut do të mbeten të larta. Por pikërisht në këto rrethana vlerësohet aftësia e një institucioni për të ruajtur koherencën me parimet mbi të cilat është ngritur. Deri më tani, Inspektori i Lartë i Drejtësisë ka dëshmuar se është i aftë ta bëjë këtë.
Korrektësia në zbatimin e ligjit, ndershmëria në ushtrimin e kompetencave dhe profesionalizmi në administrimin e procedurave disiplinore nuk janë thjesht cilësi të dëshirueshme; ato janë themelet mbi të cilat ndërtohet besueshmëria institucionale. Dhe besueshmëria është kapitali më i rëndësishëm që një institucion publik mund të fitojë.
Më shumë sesa statistika administrative, të dhënat e veprimtarisë së ILD-së reflektojnë qëndrueshmërinë e një institucioni që ka arritur të ndërtojë besueshmëri përmes rezultateve konkrete dhe një qasjeje të pandryshuar profesionale, ndaj duhet të lexohet përtej shifrave dhe treguesve statistikorë. Duhet të shihet si një moment reflektimi mbi rëndësinë e institucioneve që arrijnë të vendosin standarde të reja të integritetit dhe përgjegjshmërisë. Në fund të fundit, reforma në drejtësi nuk matet vetëm me ndryshimet ligjore apo arkitekturën e re institucionale. Ajo matet me aftësinë e institucioneve për të fituar besimin e qytetarëve përmes punës së ndershme, të paanshme dhe profesionale.
Në këtë drejtim, Inspektori i Lartë i Drejtësisë duket se ka arritur të ndërtojë diçka që është shumë më e rëndësishme se çdo statistikë vjetore: ka ndërtuar një standard. Dhe kur standardi bëhet pjesë e identitetit institucional, ai shndërrohet në garancinë më të mirë se drejtësia nuk është thjesht një aspiratë, por një përgjegjësi që ushtrohet çdo ditë, me integritet dhe në shërbim të interesit publik.
