Një vendim i ri i Kolegjeve të Bashkuara të Gjykatës së Lartë mund të tronditë praktikën e deritanishme të paraburgimit në Shqipëri. Gjykata ka thënë se masa “arrest me burg” nuk duhet të jepet më si zgjidhje pothuajse automatike, siç ka ndodhur rëndom deri tani, por vetëm si masë përjashtimore, kur provohet qartë se alternativat e tjera nuk mjaftojnë. Një praktikë kjo që s’ishte kundërshtuar deri kur Edi Rama zgjodhi ta bëjë çështje publike.
Në thelb, Gjykata e Lartë ka rrëzuar një interpretim të dhënë 15 vjet më parë, sipas të cilit mjaftonte që gjykata të arsyetonte se burgu ishte “i përshtatshëm” për rastin konkret, pa pasur detyrimin të analizonte seriozisht masa të tjera sigurie. Tani kjo logjikë ndryshon.
Sipas vendimit të ri, prokurori dhe gjykata duhet të japin arsyetim të individualizuar, të mbështetur në fakte konkrete, pse një person duhet të mbahet në burg para gjyqit. Nuk mjafton më pesha e akuzës apo rëndësia politike e çështjes. Gjykata duhet të shohë rrethanat konkrete të faktit, mënyrën si është kryer vepra, por edhe të dhënat që lidhen me vetë personin: personalitetin, sjelljen, rrethanat familjare dhe rrezikun real që ai paraqet.
Kjo është arsyeja pse vendimi mund të ketë pasoja të menjëhershme edhe për të arrestuarit “VIP” të politikës, që ndodhen prej muajsh apo më shumë se një viti në paraburgim. Të burgosurit ‘VIP’ mund ta përdorin këtë vendim për të kërkuar rivlerësim të masës së sigurisë.
Dhe pikërisht këtu qëndron pesha e vërtetë e vendimit. Gjykata e Lartë po thotë se paraburgimi nuk duhet të jetë më rregulli, por përjashtimi. Pra, një i arrestuar nuk duhet të mbahet domosdoshmërisht në qeli thjesht sepse akuzohet për një vepër të rëndë. Prokuroria duhet të provojë pse ai person nuk mund të hetohet apo gjykohet me një masë më të butë, si arrest shtëpie apo detyrim paraqitjeje.
Kjo nuk do të thotë se VIP-at do të lirohen automatikisht. Por do të thotë se ata kanë tani një armë të re ligjore për të sfiduar paraburgimin e tyre.
Pra, vendimi i sotëm nuk prek vetëm një çështje teknike procedurale. Ai mund të hapë një debat të madh mbi mënyrën si është përdorur paraburgimi në Shqipëri deri më sot dhe, në raste të caktuara, të ndryshojë edhe fatin e disa prej emrave më të njohur të politikës që ndodhen pas hekurave. Kujtojmë se Edi Rama e nxorri çështjen e paraburgimit si magjistari që nxjerr lepurin nga kapelja, kur prangat e SPAK-ut po i afroheshin dhe Belinda Ballukut, ish-zëvendëses së tij që vazhdon gëzon imunitet parlamentar edhe sot.
